Audio_Technique
09-12-2008, 23:29
Merhaba,
Audio-Trends'de Sn Değer Terem'in damping factor hakkındaki yazısını okudum. Yazı hakkında yorum yapmayacağım ancak aynı konuya burada ben de değinmek istiyorum.
Damping factor terimindeki "damping" sönümlendirmek demektir . "Damping factor" ise sönümlendirme oranıdır. Damping factor anfilerin bir özelliği olarak geçse de sönümlendirilen şey hoparlörlerdeki driver'lardır , özellikle woofer tarzındaki bas hoparlörler. O yüzden hoparlörlerin elektriksel ve fiziksel özelliklerini anlamak oldukça önemlidir.
Bilindiği gibi hoparlörler elektrik enerjisini mekanik enerjiye dönüştürerek çalışır. Hoparlör diyaframını ileri geri şeklindeki mekanik hareketi ses dalgasını oluşturur. Ancak burada da temel fizik kanunları işler ve arzu etmediğimiz durumlar oluşabilir. Elektrik enerjisiyle harekete geçen woofer ses sinyali sona erse de o anda duramaz ve bir süre daha ileri geri hareket eder . Özellikle büyük diyaframlı ve ataleti yüksek hoparlörler kolay kolay sönümlenemezler ( Bakınız hoparlörlerin Q parametreleri Qms,Qes,Qts ). Davul ve bateri tarzı seslerde bu olayı gözlemleyebiliriz. Tok ve kısa bir bateri yerine uzayan ve uğultulu bir bateri duyuyorsak sönümlenmemiş bir bas hoparlörle karşı karşıyayız demektir. Bu noktada anfilerin sönümlendirme yetenekleri devreye girer. Bazı anfilerin woofer'ları sönümlendirme becerisi çok yüksek iken bazılarının sönümlendirme yeteneği zayıftır.
Peki bir anfi hoparlörü nasıl sönümlendirir ?
Ard arda gelen aralıklı bateri seslerini hayal edelim ses sinyali hoparlörlere ulaşınca hoparlör titreşir . Bu olay elektrik enerjisinin mekanik enerjiye dönüşme olayıdır. Ses sinyali bittiğinde sessizlik anında tersine durum başlar. Bu sefer titreşen hoparlör kablo üzerinde anfiye doğru bir elektrik sinyali oluşturur. Tıpkı bir mikron gibi . Buna hoparlörün elektro motor kuvveti diyoruz, yani Back-EMF . Hoparlör kaynaklı bu akım tel üzerinde dolaşmaya devam ederse aynı oranda hoparlör de titreşmeye devam edecektir. Ama akımın dolaşmasına izin vermezsek örneğin telin uçlarını kısa devre edersek hoparlör hızla sönümlenecektir ( Bu olayı mikrofonlarda da gözlemleyebilirsiniz ). Hoparlör tarafından baktığımızda telin ucunda anfinin çıkış direnci bulunmaktadır. Anfinin çıkış direnci ne kadar düşükse kısa devreye o kadar yakınızdır ve sönümlenme o kadar çabuk gerçekleşir. Buradan da çıkış direnci düşük olan anfinin sönümleme yeteneğinin neden daha yüksek olduğunu anlayabiliyoruz.
Damping factor değeri yüksek pek çok anfi bulabilirsiniz. Sadece çıkışında değil sinyal yolu üzerinde dahi hiçbir noktasında kapasite bulunmayan anfiler vardır. Bir anfinin çıkışında dc offset'i yok etme amaçlı kapasite varsa damping factoru düşük demektir. Özellikle Class A anfilerde yüksek dc offseti yok etmek için capacitor coupled çıkış yapılır ve dc offset kapasiteyle yok edilir. Ama Class AB SS'ler için konuşursak hi-end dediğimiz sınıfta capacitor coupled çıkışlı anfi yok denecek kadar azdır. Neredeyse hepsi direct coupled'dır.
Class AB SS anfilerde çıkış transistor'larının eşlenikliği ile ilgili bir sorun aklımıza gelebilir. Örneğin milivolts seviyesinde dc kaçağını ele alalım. Anfi direct coupled ise bu sinyal doğrdudan hoparlörlere gider. Hoparlöre verilecek düşük seviyeli dc sanıldığı kadar zararlı değildir. Örneğin hoparlör 10 volt'luk bir ses sinyaliyle 3 cm hareket ediyorsa milivolt seviyesindeki bir dc offset hoparlörün dinlenme noktasını çok az farkla biraz aşağıya veya biraz yukarıya getirecektir. Bu ise hoparlörün dinlenme noktasındaki empedansını olması gerektiğinden biraz daha düşük hale getirir o kadar . Hoparlör maximum 10 voltluk bir sinyale dayanabilirken dc offset'ten dolayı örneğin max 9.9 voltluk bir sinyale dayanabilir duruma gelecektir. Bu ise çok fazla endişelenecek bir durum değildir.
Not : Turkeyforum'un teknik bilgisi tartışılmaz
Saygılar,
Audio-Trends'de Sn Değer Terem'in damping factor hakkındaki yazısını okudum. Yazı hakkında yorum yapmayacağım ancak aynı konuya burada ben de değinmek istiyorum.
Damping factor terimindeki "damping" sönümlendirmek demektir . "Damping factor" ise sönümlendirme oranıdır. Damping factor anfilerin bir özelliği olarak geçse de sönümlendirilen şey hoparlörlerdeki driver'lardır , özellikle woofer tarzındaki bas hoparlörler. O yüzden hoparlörlerin elektriksel ve fiziksel özelliklerini anlamak oldukça önemlidir.
Bilindiği gibi hoparlörler elektrik enerjisini mekanik enerjiye dönüştürerek çalışır. Hoparlör diyaframını ileri geri şeklindeki mekanik hareketi ses dalgasını oluşturur. Ancak burada da temel fizik kanunları işler ve arzu etmediğimiz durumlar oluşabilir. Elektrik enerjisiyle harekete geçen woofer ses sinyali sona erse de o anda duramaz ve bir süre daha ileri geri hareket eder . Özellikle büyük diyaframlı ve ataleti yüksek hoparlörler kolay kolay sönümlenemezler ( Bakınız hoparlörlerin Q parametreleri Qms,Qes,Qts ). Davul ve bateri tarzı seslerde bu olayı gözlemleyebiliriz. Tok ve kısa bir bateri yerine uzayan ve uğultulu bir bateri duyuyorsak sönümlenmemiş bir bas hoparlörle karşı karşıyayız demektir. Bu noktada anfilerin sönümlendirme yetenekleri devreye girer. Bazı anfilerin woofer'ları sönümlendirme becerisi çok yüksek iken bazılarının sönümlendirme yeteneği zayıftır.
Peki bir anfi hoparlörü nasıl sönümlendirir ?
Ard arda gelen aralıklı bateri seslerini hayal edelim ses sinyali hoparlörlere ulaşınca hoparlör titreşir . Bu olay elektrik enerjisinin mekanik enerjiye dönüşme olayıdır. Ses sinyali bittiğinde sessizlik anında tersine durum başlar. Bu sefer titreşen hoparlör kablo üzerinde anfiye doğru bir elektrik sinyali oluşturur. Tıpkı bir mikron gibi . Buna hoparlörün elektro motor kuvveti diyoruz, yani Back-EMF . Hoparlör kaynaklı bu akım tel üzerinde dolaşmaya devam ederse aynı oranda hoparlör de titreşmeye devam edecektir. Ama akımın dolaşmasına izin vermezsek örneğin telin uçlarını kısa devre edersek hoparlör hızla sönümlenecektir ( Bu olayı mikrofonlarda da gözlemleyebilirsiniz ). Hoparlör tarafından baktığımızda telin ucunda anfinin çıkış direnci bulunmaktadır. Anfinin çıkış direnci ne kadar düşükse kısa devreye o kadar yakınızdır ve sönümlenme o kadar çabuk gerçekleşir. Buradan da çıkış direnci düşük olan anfinin sönümleme yeteneğinin neden daha yüksek olduğunu anlayabiliyoruz.
Damping factor değeri yüksek pek çok anfi bulabilirsiniz. Sadece çıkışında değil sinyal yolu üzerinde dahi hiçbir noktasında kapasite bulunmayan anfiler vardır. Bir anfinin çıkışında dc offset'i yok etme amaçlı kapasite varsa damping factoru düşük demektir. Özellikle Class A anfilerde yüksek dc offseti yok etmek için capacitor coupled çıkış yapılır ve dc offset kapasiteyle yok edilir. Ama Class AB SS'ler için konuşursak hi-end dediğimiz sınıfta capacitor coupled çıkışlı anfi yok denecek kadar azdır. Neredeyse hepsi direct coupled'dır.
Class AB SS anfilerde çıkış transistor'larının eşlenikliği ile ilgili bir sorun aklımıza gelebilir. Örneğin milivolts seviyesinde dc kaçağını ele alalım. Anfi direct coupled ise bu sinyal doğrdudan hoparlörlere gider. Hoparlöre verilecek düşük seviyeli dc sanıldığı kadar zararlı değildir. Örneğin hoparlör 10 volt'luk bir ses sinyaliyle 3 cm hareket ediyorsa milivolt seviyesindeki bir dc offset hoparlörün dinlenme noktasını çok az farkla biraz aşağıya veya biraz yukarıya getirecektir. Bu ise hoparlörün dinlenme noktasındaki empedansını olması gerektiğinden biraz daha düşük hale getirir o kadar . Hoparlör maximum 10 voltluk bir sinyale dayanabilirken dc offset'ten dolayı örneğin max 9.9 voltluk bir sinyale dayanabilir duruma gelecektir. Bu ise çok fazla endişelenecek bir durum değildir.
Not : Turkeyforum'un teknik bilgisi tartışılmaz
Saygılar,